بیش فعالی

این محتوا را به اشتراک بگذارید

بیش فعالی امروزه عارضه ای بسیار شناخته شده است، اما به دلیل شناخت سطحی و ناکافی ممکن است بعضی رفتارهای طبیعی یا اختلالات دیگر کودک تحت عنوان بیش فعالی شناخته شوند.

لازم است که مادران و پدران عزیز بدانند که تشخیص قطعی اختلال بیش فعالی فقط بوسیله ی پزشک متخصص امکان پذیر است، اما برای تشخیص اولیه نیز باید شناخت کامل تری از نشانه ها و علائم اختلال بیش فعالی داشته باشید و آن ها را با رفتار کودک خود منطبق کنید.

داشتن حداقل سه نشانه از نشانه های بیش فعالی برای تشخیص اولیه ی این اختلال لازم است.

مسلما هر شیطنتی را نمیتوان تعبیر به بیش فعالی کرد، به یاد داشته باشید که شیطنت از نشانه های کودک سالم است. برای مثال اگر کودک شما در مهمانی مدام در حال حرکت است، به همه چیز دست میزند، وسط حرف دیگران میپرد و... به احتمال زیاد دارد رفتاری که اقتضای سنش است را انجام میدهد. 

 

تعریف بیش فعالی چیست؟

بیش فعالی یکی از شایع ترین و در عین حال پیچیده ترین اختلالات موجود است. ۳ نشانه برای تشخیص اولیه ی بیش فعالی وجود دارد: پرتحرکی، کمبود توجه و تمرکز، و حرکت های تکانه ای یا همان کارهای غیرقابل پیش بینی.

 

بیش فعالی کودک از نوع پرتحرکی

 بچه‌هایی که دچار بیش فعالی از نوع پرتحرکی هستند، بچه‌هایی بی‌قرار و ناآرام‌اند که هیچگاه در یک جا به شکل ثابت نمی‌نشینند و دائم در حال راه رفتن هستند. این مشکلات در مدرسه، نمود بیشتری پیدا می‌کند چرا که با رفتارهای خود موجب برهم زدن نظم کلاس می‌شوند یا اگر بتوانند خود را کنترل کنند، دائم روی صندلی خود در حال حرکت هستند. اصطلاحی که معمولا در مورد این گروه از بچه‌ها به کار می‌برند این است که گویا موتوری به پای این کودکان وصل شده که از ابتدای روز تا اواخر شب دائم روشن است و خاموشی ندارد. این کودکان از انجام رفتارهای پرخطر لذت می‌برند و پرحرفی، مشخصه از بیش فعالی کودک است.

 

بیش فعالی کودک از نوع بی توجهی

کودکان بیش فعال، از نوع کم‌توجه، کودکانی هستند که به طور پیوسته در حال رویاپردازی هستند و این موجب تمرکز نداشتن در این کودکان می‌شود که این مشکل هم در مدرسه بیشتر خود را نشان می‌دهد. بیش فعالی در این کودکان منجر می‌شود این کودکان علاقه‌ای به انجام تکلیف‌هایی که نیاز به دقت زیادی دارد، نداشته و برای درس خواندن مشکل داشته باشند.

برای نمونه زمانی که در کلاس درس، معلم در حال دیکته گفتن به بچه‌ها است، کودک بیش فعال ممکن است به سبب نداشتن تمرکز و توجه، کلمه‌هایی را که نوشتن آن را هم بلد است، جا بیندازد. در حالی که در خانه، زمانی که مادر به او متنی را دیکته می‌کند، به خاطر توجه مادر بر او و این که کودک تنها است و کسی در اطرافش نیست، به خوبی دیکته را می‌نویسد و نمره خوبی هم به دست می‌آورد. این کودکان در نوشتن تکلیف‌ها در منزل مشکل دارند و با گوشزدهای پشت‌سرهم پدر و مادر و با تاخیر زیاد، تکلیف‌های خود را انجام می‌دهند.

مشخصه دیگر کودکان بیش فعال نوع کم‌توجه، فراموشکاری آنان است به طوری که ممکن است دائما وسایل خود را در مکانی گم کنند یا جا بگذارند. همچنین این کودکان در برنامه‌ریزی برای کارهای خود مشکل دارند؛ برای نمونه، اگر قرار باشد سه کار را در روز انجام دهد، نمی‌داند نخست کدام یک را در اولویت قرار دهد و نمی‌تواند از پس آن برآید. معمولا پدر و مادر باید برایش برنامه‌ریزی کنند و همیشه باید کسی او را در برنامه‌ریزی برای کارهایش کمک کند.

 

بیش فعالی کودک از نوع رفتارهای تکانه ای

نوع دیگر بیش فعالی کودک، رفتارهای تکانه‌ای او است. مشخصه بارز کودکان بیش فعال با رفتارهای تکانه‌ای، این است که صبر و تحمل کمی دارند و میان صحبت‌های دیگران می‌پرند و نمی‌توانند صبر کنند صحبت‌های طرف مقابل تمام شود یا حوصله ایستادن داخل صف در حیاط مدرسه را ندارند.

ممکن است کودکان بیش فعال تمام نشانه‌های گفته شده را نداشته باشند؛ اما این کودکان باید حداقل معیارها را داشته باشند. با تشخیص روان‌پزشک کودک است که مشخص می‌شود کودکی طبیعت پرتحرکی دارد و یا دچار بیش فعالی است.

 

علل بروز بیش فعالی کودک

بیش فعالی کودک در بیشتر موارد علت واضحی ندارد اما نکته مهم در این میان، ژنتیک و عوامل بیولوژیک است که نقش مهمی در بروز این اختلالات در کودک دارد. نقش تغذیه در بروز بیش فعالی و یا بهبود آن، مسئله‌ای است که هنوز ثابت نشده است و در برخی مطالعات گفته شده مصرف اسیدهای چرب و برخی ویتامین‌ها موجب بهبود بیش فعالی می‌شود؛ اما مطالعات فعلی هنوز آن را اثبات نکرده است و می‌توان در کنار مصرف داروها برای درمان بیش فعالی، از مصرف اسیدهای چرب و امگا٣ نیز استفاده کرد که ضرری هم برای کودک ندارد؛ اما نمی‌توان صرفا از آن برای درمان بیش فعالی کودکان استفاده کرد.

پزشک برای تشخیص قطعی به گزارشاتی از والدین و مدرسه احتیاج دارد، این علائم باید در بیشتر از یک مکان دیده شوند، به عنوان مثال هم در خانه هم در مدرسه. و البته که باید برای حدود ۶ ماه ادامه داشته باشند تا بتوان بیش فعالی کودک را تشخیص داد.

اختلال بیش فعالی میتواند از سنین ۲ یا ۳ سالگی وجود داشته باشد و قابل تشخیص باشد، اما به این دلیل که تا از قبل از ورود به مدرسه یا پیش دبستانی کودک نیاز به نشستن طولانی و تمرکز بلند مدت ندارد، اختلال بیش فعالی در او تشخیص داد نمیشود. حتی ممکن است تا سال های بالاتر مدرسه که کودک احتیاج به برنامه منظم و مدیریت زمان دارد، کودک بیش فعال با استفاده از هوش خود بتواند بدون مشکل حادی ادامه دهد. 

دو  اختلال "بیش فعالی" و "کم توجهی یا عدم تمرکز" دو اختلال جداگانه هستند اما معمولا افراد هردو مشکل را باهم دارند. اسکن های مغزی افرادی که دچار اختلال کم توجهی هستند نشان میدهد که بخشی از مغز آنها که موجب تمرکز میشود، و کارها و مراحل را طبقه بندی میکند، کوچکتر از اندازه ی لازم است، و بنابراین ممکن است اگر مربی کاری ۵ مرحله ای را از کودک میخواهد، کودک دو مرحله را انجام داده و بعد ترتیب انجام کارها را از دست بدهد.

دلیل اختلال بیش فعالی هنوز مشخص نیست اما بنظر میرسد که اختلالی موروثی است.

 

علائم بیش فعالی

اگر کودک شما از نشانه های زیر حداقل ۶ نشانه را دارد ممکن است بیش فعال باشد:

  • با دست وپایش بازی میکند و در جایش بیقرار است.
  • زیاد از کلاس بیرون میرود.
  • بیشتر اوقات میدود یا میپرد.
  • بیشتر بازی هایش پر سروصداست.
  • همیشه در حال جنب و جوش و حرکت است.
  • زیاد حرف میزند.
  • نمیتواند به جزئیات توجه کند.
  • هیچ دستور یا فعالیتی را کامل انجام نمیدهد.
  • وسایل خود را گم میکند.

این اختلال در پسران ۳ برابر دختران اتفاق می افتد و معمولا در دختران دیرتر تشخیص داده میشود. بی نظمی، بی توجهی و نادیده گرفتن موضوعات اطراف، مشکل در آموختن مهارت ها و حل مساله از علائم بیش فعالی در دختران است. اما در پسران نشانه هایی مانند انجام رفتارهای غیر معقول و غیر منطقی، پرخاشگری و... هم وجود دارد. 

این اختلال در میان کودکان و نوجوانان حدود ٥ تا ٨ درصد شیوع دارد و همانطور که گفته شد شامل سه نوع پرتحرکی، کمبود توجه، کم‌توجهی و رفتارهای تکانه‌ای می شود

 

راهکارها

بسیاری از والدین از رفتار های ناشی از بیش فعالی کودکان در مدرسه و یا در محیط خانه به ستوه آمده اند و نمی دانند که چه عکس العمل درستی باید انجام دهند . در این جا مشاوران هیروو چند راهکار ارائه می دهند :

 

۱الگوی کودکان باشید :

واقعیت این است که از همان دوران ابتدای رشد کودک قدرت تشخیص فرزندتان به حد قابل قبولی می رسد و تمام ارزش های خانوادگی که انتظار دارید و بعضا تقاضای جامعه نیز هست در این سن در فرزندتان شکل میگیرید و از طریق درونی سازی از زیست جهان کودک و یا همان محیط اطراف او به کودک منتقل می شود و شاکله ی رفتاری او را تشکیل می دهد . این نکته بسیار مهم است که اولین بخش و در واقع کانونی ترین این زیست جهان پدر و مادر کودک هستند ؛ بنابراین همواره سعی کنید آن چه را از فرزندتان انتظار دارید ابتدا خود به او نشان دهید .

 

۲احساس خود را از رفتار کودک به او نشان دهید :

سعی کنید احساسات خود را بیان کنید و رابطه با کودک را قوی تر کنید و آن را  به صورت کاملا شفاف و بدون هیچ جانبداری و یا از بالا نگاه کردن  با  کودکتان در میان بگذارید ؛ به این معنی که نحوه ی واکنش نشان دادن شما به یک مساله ( به عنوان مثال نامطلوب ) باعث نشود کودک شما حس کند که بین شما و او فاصله عاطفی افتاده است .

 

۳تشویق کردن کودک به کارهای  خوب و پسندیده :

تشویق کردن و انگیزه دادن به کودک از شاخصه های پاداش مثبت است . هر اندازه که می توانید خلاقیت فرزندتان را افزایش دهید . با تشویق او شادی و انرژی را در او دوچندان کنید . با این نحوه ی رفتار ضمن اینکه کودک را از مسیر کم توجهی دور می کنید موجب یادگیری او نیز می شوید و انرژی مضاعفی برای برخورداری از یک ذهن خلاق به او می بخشید .

 

۴برقراری ارتباط صمیمانه با کودک :

همیشه تلاشتان این باشد که خودتان را هم سطح کودک قرار داده و دنیا را از دریچه ی نگاه او ببینید این کار باعث می شود کودک هیجانات خود را بیشتر با شما در میان بگذارد که در این صورت می توانید انرژی او را همانطور که شما صلاح میدانید و در جهت درست و صحیح هدایت کنید .

 

۵مهارت خوب گوش دادن به حرف های کودک :

سعی کنید به کودک خود  وقتی مشخص اختصاص دهید که می تواند ساعتی در طول روز باشد . هنگامی که مخاطب کودک هستید به طور کامل و اصطلاحا با جان و دل در اختیار او باشید . یعنی اینکه اینطور نباشد که ضمن انجام کارهای خانه و یا کارهای شخصی خودتان گاه گاهی نیمه توجهی به او داشته باشید . به او اطمینان بدهید زمانی که با او هستید غیر از بازی و یا مخاطب بودن برای او دغدغه ی دیگری ندارید . این کار حتی میتواند باعث کشف استعداد های کودک از طرف شما شود

 

۶خوش قول باشید :

بکوشید برای پاداش و تشویق کودک به او قول های مسرت بخش بدهید و حواستان باشد ، قولی که به او می دهید حتما عملی کنید ، مثلا در جایی آن را یادداشت کنید و یا در صورت نداشتن شرایط به کسی بسپارید که آن را عملی کند و حتما این را  به کودکتان خاطر نشان کنید که چون به تو قول داده بودم به آن عمل کردم .

 

۷بی توجهی به رفتار های تند و فریاد های کودک :

هنگامی که فرزندتان با بی قراری سعی می کند خود را در نقش یک قربانی جای دهد تا به او توجه کنید اتفاقا در این جور مواقع به این بی قراری او بی اعتنایی کرده تا این رفتار برای او به شکل یک قاعده ی همیشگی نشود تا از شما بدین وسیله توجه بگیرد .

 

۸نحوه ی درست دستور دادن به کودک :

بهتر است با زبانی نرم و با کلماتی عاطفی در قالب جملات درخواستیِ مودبانه و بسیار شفاف از کودک تقاضای خود را ( مثلا کمک کردن به شما در زمینه مورد نطرتان ) بخواهید . بدون اینکه فرزندتان فکر کند که اگر آن کار را انجام ندهد تنبیه می شود و هرگز احساس اجبار نداشته باشد.

 

۹تقویت مسئولیت پذیری در کودک :

سعی کنید کار و وظیفه ی مشخصی را در خانه برای کودک تعریف کنید مثلا از او بخواهید که بعد از بازی وسایلش را در جای مخصوص خود قرار دهد یا رختخوابش را مرتب کند تا فکر کند در انجام شدن کاری سهیم بوده است . در واقع مشخص کردن جایگاه کودک در خانواده و این وظیفه ی تعریف شده باعث هدایت میزانی از انرژی کودک بیش فعال به سوی انجام کار مثبتی می شود .

 

۱۰پرهیز از تذکر های مکرر به کودک :

در برخورد با فرزندتان ضمن احترام و رعایت صمیمیت ؛ در برابر رفتار های منفی او قاطع باشید طوری که آن را جدی تلقی کند و مکررا آن را انجام ندهد . این موضوع شکایتی است که اغلب والدین دارند که دائما باید به کودکشان تذکر بدهند . لحاظ کردن پاداش منفی یعنی جریمه کردن و محروم کردن کودک از یک پاداش مثبت می تواند موثر واقع شود .

 

۱۱ – شوخی کردن با کودک :

سعی کنید با انعطاف پذیری و بکارگیری شمه ای از طنز در رفتارتان با کودک ، ضمن بالا بردن هوش ارتباطی او لحظات شادی بخشی را برای کودک ایجاد کنید . این کار ضمن درمان بیش فعالی در کودکان ، باعث می شود با بودن در کنار والدین از اختلالات دیگر همچون افسردگی در کودکان در امان بماند .

 

۱۲ – تقویت اعتماد به نفس در کودکان :

یکی از راههای تقویت اعتماد به نفس در کودکان تحسین کردن اوست . برای تقویت اعتماد به نفس کودکتان برایش پاداش های مثبت در نظر بگیرید . از او در مقابل همسالانش و دیگران تمجید کنید . توانایی هایش را بازگو کرده و از ناتوانایی های او ناامید نشوید و آن را ابراز نکنید چرا که ممکن است طرد شدن کودکان بوجود بیاید .

 

 

 

نظرات (0)

هیچ نظری در اینجا وجود ندارد

نظر خود را اضافه کنید.

  1. ارسال نظر بعنوان یک مهمان ثبت نام یا ورود به حساب کاربری خود.
پیوست ها (0 / 3)
مکان خود را به اشتراک بگذارید